Dlaczego jedni nastolatkowie wpadają w uzależnienia behawioralne, a inni nie? Rola traumy

Uzależnienia behawioralne u nastolatków, takie jak kompulsywne granie, korzystanie z internetu czy mediów społecznościowych, rzadko biorą się znikąd. Najnowsze badanie opublikowane w 2025 roku pokazuje, że ich źródła układają się w gęstą sieć doświadczeń z dzieciństwa i relacji z rodzicami, a nie w jeden prosty „czynnik ryzyka”.

Autorzy pracy przeanalizowali dane od 828 nastolatków w wieku 14–18 lat, porównując młodzież z objawami uzależnień behawioralnych i bez nich. Zamiast szukać jednej przyczyny, zastosowali analizę sieciową. To metoda, która pozwala zobaczyć, jak różne doświadczenia i cechy wzajemnie się ze sobą łączą i wzmacniają.

Trauma i rodzina tworzą dwa węzły

Wyniki pokazują wyraźnie dwa skupiska doświadczeń. Pierwsze dotyczy wczesnych traum, takich jak przemoc emocjonalna, fizyczna, seksualna oraz zaniedbanie. Drugie skupia się wokół funkcjonowania rodziny: jakości komunikacji z rodzicami, ich ciepła emocjonalnego i stopnia nadzoru nad dzieckiem.

Te dwa obszary nie istnieją osobno. Łączą się i wzajemnie na siebie wpływają, tworząc warunki sprzyjające lub chroniące przed rozwojem problemowych zachowań.

Emocjonalna przemoc i brak ciepła mają szczególne znaczenie

Wśród wszystkich analizowanych czynników dwa okazały się szczególnie istotne u nastolatków z uzależnieniami behawioralnymi. Pierwszy to doświadczenie przemocy emocjonalnej w dzieciństwie, a drugi to niski poziom rodzicielskiego ciepła.

To właśnie te elementy zajmowały centralne miejsca w „sieci” zależności. Oznacza to, że są silnie powiązane z innymi trudnymi doświadczeniami i mogą odgrywać kluczową rolę w tym, jak rozwijają się problemy z regulacją zachowania.

Nie jeden problem, lecz układ naczyń połączonych

Badanie pokazuje coś bardzo ważnego z perspektywy popularnonaukowej: uzależnienia behawioralne u młodzieży nie są prostą konsekwencją jednego złego doświadczenia. To raczej efekt długotrwałego funkcjonowania w środowisku, w którym trauma i brak bezpiecznej relacji z opiekunami wzajemnie się napędzają.

Autorzy podkreślają, że zrozumienie tej sieci powiązań może pomóc w lepszym projektowaniu działań profilaktycznych i wsparcia. Nie tylko skupionych na samym zachowaniu nastolatka, ale także na relacjach rodzinnych i nierozpoznanych doświadczeniach z dzieciństwa.

W skrócie: to badanie pokazuje, że za uzależnieniami behawioralnymi u młodzieży często stoi nie jeden problem, lecz cała historia, zapisana w relacjach, emocjach i doświadczeniach z najwcześniejszych lat życia.