Jednoczesne używanie stymulantów i opioidów jest szczególnie trudnym problemem terapeutycznym i wiąże się z wysokim ryzykiem przedawkowania. Contingency management (CM), czyli metoda oparta na pozytywnym wzmacnianiu zachowań sprzyjających zdrowieniu, może skutecznie wydłużać abstynencję od obu grup substancji jednocześnie.
W praktyce CM polega na tym, że pacjent otrzymuje konkretną nagrodę – np. voucher, losowanie nagrody, dodatkowe przywileje lub wynagrodzenie – po przedstawieniu obiektywnego dowodu realizacji celu terapeutycznego, najczęściej ujemnego testu na obecność narkotyków.
26 badań i ponad 2300 uczestników
Poddano analizie 26 randomizowanych badań klinicznych obejmujących łącznie 2356 osób. Większość badań dotyczyła dorosłych używających jednocześnie kokainy i heroiny. Część uczestników otrzymywała także leki stosowane w leczeniu zaburzenia używania opioidów.
Najczęściej stosowano programy 12-tygodniowe. W około dwóch trzecich badań nagrody miały postać voucherów, ale wykorzystywano też losowania nagród, dodatki do wynagrodzenia czy przywileje związane z leczeniem.
Analiza poszczególnych obszarów
Badacze oceniali trzy główne efekty: długość nieprzerwanej abstynencji od stymulantów i opioidów, wyniki testów moczu oraz utrzymanie uczestników w leczeniu.
W 12 badaniach, które dostarczyły odpowiednich danych, osoby objęte CM utrzymywały jednoczesną abstynencję od stymulantów i opioidów średnio o 1,42 tygodnia dłużej niż osoby w grupach kontrolnych. Różnice potwierdziły także badania toksykologiczne. Próbki moczu jednocześnie wolne od stymulantów i opioidów stanowiły 39,7% w grupie CM i 22,1% w grupach kontrolnych.
Inaczej wyglądały wyniki dotyczące pozostawania w leczeniu. W całej analizowanej grupie CM nie wydłużało istotnie czasu uczestnictwa w terapii ani nie zwiększało wyraźnie liczby osób kończących program. Wyjątek pojawił się w grupie osób, które nie otrzymywały leków stosowanych w leczeniu zaburzenia używania opioidów. U nich CM wiązało się średnio z ponad trzema dodatkowymi tygodniami pozostawania w terapii.
Contingency management: jak to działa?
Mechanizm CM opiera się na zasadach warunkowania sprawczego. Zachowanie, które zostaje szybko i konsekwentnie nagrodzone, ma większą szansę się utrwalić. W leczeniu uzależnień jest to istotne szczególnie dlatego, że nagroda wynikająca z użycia substancji jest natychmiastowa, natomiast korzyści zdrowienia zwykle pojawiają się później. CM wprowadza bardziej bezpośrednie pozytywne wzmocnienie za abstynencję. W wielu programach wartość nagród rosła wraz z kolejnymi potwierdzonymi okresami abstynencji, a po dodatnim lub pominiętym teście była resetowana.
Programy CM różniły się długością, wysokością i rodzajem nagród oraz sposobem prowadzenia. Nie wszystkie badania równie dokładnie opisywały też zgodność z protokołem. Różnice między programami utrudniają odpowiedź na bardziej szczegółowe pytanie: jaka wysokość nagrody, częstotliwość jej przyznawania i długość programu są optymalne?
Wnioski z analizy
Contingency management może być wartościowym elementem terapii osób jednocześnie używających stymulantów i opioidów. Najbardziej przekonujące są wyniki dotyczące abstynencji: uczestnicy CM dłużej jej utrzymywali i częściej mieli ujemne testy na obie grupy substancji.
Jednocześnie metoda nadal napotyka bariery organizacyjne i finansowe. Autorzy wskazują m.in. na problemy z refundacją, finansowaniem nagród oraz regulacjami dotyczącymi przekazywania pacjentom świadczeń finansowych. Zwracają też uwagę na utrzymujące się obawy, że nagrody mogłyby zostać przeznaczone na zakup narkotyków, mimo że dostępne badania nie potwierdzają zwiększenia szkód związanych z używaniem substancji w wyniku CM.
Najważniejszy wniosek jest więc dość prosty: nagradzanie potwierdzonej abstynencji może realnie wspierać ograniczenie jednoczesnego używania stymulantów i opioidów. Nadal jednak potrzebne są badania pokazujące, jak metoda sprawdza się w aktualnych warunkach – przede wszystkim przy ekspozycji na fentanyl i metamfetaminę.
Źródło:
Zostaw swój komentarz:
Dodaj komentarz