Krótki trening uważności a zaburzenie używania konopi. Czy to działa?

Uważność (mindfulness) od lat pojawia się w kontekście zdrowia psychicznego jako narzędzie wspierające regulację emocji, redukcję stresu i pracę z nawykami. Nic więc dziwnego, że badacze zaczęli sprawdzać jego skuteczność. Czy krótkie, łatwo dostępne interwencje oparte na uważności mogą pomóc także osobom z zaburzeniem używania konopi? Najnowsze badanie kliniczne stawia jednak ważne pytanie. Czy „krótko i online” wystarczy, by realnie zmienić zachowania związane z używaniem konopi?

Zaburzenie używania konopi (CUD) wiąże się nie tylko z częstym sięganiem po substancję, ale też z silnym cravingiem i trudnością w ograniczeniu używania mimo negatywnych konsekwencji psychospołecznych. Jednocześnie tylko niewielka część osób z CUD kiedykolwiek trafia do leczenia. To sprawia, że poszukuje się interwencji niskokosztowych, skalowalnych i możliwych do samodzielnego stosowania. Mindfulness wydawał się obiecującym kandydatem. Wcześniejsze badania w innych zaburzeniach używania substancji sugerowały, że uważność może zwiększać kontrolę poznawczą, zmniejszać reaktywność na bodźce związane z używaniem i obniżać craving.

Czym jest craving? To silne, natrętne „ciągnięcie” w stronę użycia. To zestaw doznań i impulsów – napięcie w ciele, niepokój, rozdrażnienie, gonitwa myśli które sprawiają, że użycie zaczyna wyglądać jak najszybszy sposób na ulgę.

Jak zaprojektowano badanie

Badanie przeprowadzono w Australii w formie podwójnie zaślepionego, randomizowanego badania klinicznego z trzema ramionami. Wzięło w nim udział 66 dorosłych osób z umiarkowanym lub ciężkim CUD, które w ciągu ostatnich dwóch lat podejmowały próby ograniczenia lub zaprzestania używania konopi, ale nie były w trakcie leczenia. Uczestnicy zostali losowo przypisani do jednej z trzech grup: krótkiej interwencji mindfulness, aktywnej interwencji relaksacyjnej albo grupy kontrolnej, w której prowadzono jedynie codzienne monitorowanie użycia.

Interwencja trwała nieco ponad dwa tygodnie i była realizowana online. Osoby z grupy mindfulness oraz relaksacji codziennie wykonywały krótkie ćwiczenia audio, trwające około 10–15 minut. Wszystkie grupy raportowały swoje używanie konopi. Dodatkowymi wskaźnikami były ilość używanej substancji, craving oraz zmiany w poziomie uważności i relaksacji. Głównym celem badania było sprawdzenie, czy którakolwiek z interwencji prowadzi do zmniejszenia liczby dni używania konopi.

Na czym polegała interwencja mindfulness

Trening uważności w tym badaniu nie miał na celu bezpośredniego „kontrolowania” czy redukowania cravingu. Instrukcje skupiały się na otwartym monitorowaniu doznań cielesnych i emocjonalnych, bez prób ich zmiany. Uczestnicy byli zachęcani do obserwowania impulsów i napięć jako przejściowych doświadczeń, które można zauważyć i tolerować, zamiast automatycznie na nie reagować.

Wyniki badania

Wyniki okazały się jednoznaczne. Krótka interwencja mindfulness nie doprowadziła do istotnego zmniejszenia częstotliwości używania konopi, ani w porównaniu z relaksacją, ani z grupą kontrolną. Nie zaobserwowano również istotnych zmian w ilości używanej substancji ani w poziomie cravingu. Co więcej, mindfulness nie zwiększył w sposób znaczący deklarowanego poziomu uważności ani relaksacji w dłuższej perspektywie. Choć jednorazowe, nadzorowane sesje przynosiły krótkotrwałe poczucie rozluźnienia. Innymi słowy, efekt „tu i teraz” nie przełożył się na trwałą zmianę zachowania.

Co to oznacza?

Autorzy podkreślają, że badanie nie podważa sensu mindfulness jako takiego, ale pokazuje jego ograniczenia w tej konkretnej formie. Bardzo krótka, samodzielna interwencja online może być po prostu zbyt „lekka”, by wpłynąć na utrwalone wzorce używania konopi u osób z CUD. Zwłaszcza jeśli nie są one aktywnie zaangażowane w leczenie. Skuteczniejsze okazują się programy dłuższe, bardziej intensywne i prowadzone z udziałem terapeuty.

Warto też zwrócić uwagę na charakter badanej grupy. Byli to użytkownicy z umiarkowanym lub ciężkim CUD, którzy nie zgłosili się po pomoc terapeutyczną. Dla takich osób sama uważność, bez dodatkowego wsparcia motywacyjnego czy struktury terapeutycznej, może nie wystarczyć do realnej zmiany zachowania.

Jednocześnie autorzy podkreślają, że mindfulness może mieć sens jako element szerszego programu terapeutycznego. W przypadku CUD prawdopodobnie konieczne są bardziej złożone, dłuższe i lepiej dopasowane formy wsparcia, które łączą pracę z motywacją, emocjami i zachowaniami.

Źródło:

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S037687162500362X