Powrót do szkoły po leczeniu zaburzeń związanych z używaniem substancji może być dla nastolatka szczególnie trudnym momentem. Młoda osoba często wraca bowiem nie tylko do nauki, ale także do tych samych grup rówieśniczych i sytuacji, które wcześniej sprzyjały używaniu alkoholu i innych substancji. Nowe badanie pokazuje, że szkoły stworzone specjalnie z myślą o młodzieży w procesie zdrowienia mogą zmniejszać ryzyko nawrotu. Jednym z ważnych mechanizmów ich działania są relacje z rówieśnikami wspierającymi abstynencję.
Autorzy badania zwracają uwagę, że ponad połowa nastolatków po zakończeniu intensywnego leczenia stacjonarnego lub ambulatoryjnego ponownie używa substancji w ciągu 90 dni. Największe ryzyko nawrotu przypada właśnie na pierwsze miesiące po zakończeniu terapii. U młodzieży szczególne znaczenie ma kontekst społeczny. Pierwszy nawrót często następuje w obecności innych osób. Powrót do wcześniejszej grupy znajomych może ponownie zwiększać ekspozycję na używanie substancji.
Z drugiej strony kontakt z rówieśnikami, którzy sami wspierają zdrowienie, unikają substancji i nie zachęcają do ich używania, może działać ochronnie. Dlatego grupa społeczna może być dla nastolatka zarówno czynnikiem ryzyka, jak i ważnym zasobem w procesie zdrowienia.
Czym są recovery high schools?
Tzw. recovery high schools (RHS) działają w Stanach Zjednoczonych jako alternatywa dla tradycyjnych szkół średnich. Łączą edukację z atmosferą i wsparciem opartymi na zasadach zdrowienia. Zwykle są mniejsze od tradycyjnych szkół i kładą większy nacisk na budowanie wspólnoty oraz wzajemnego wsparcia.
Istotą tego modelu jest stworzenie środowiska, w którym presja rówieśnicza działa w odwrotnym kierunku niż w grupach sprzyjających używaniu. Zamiast zachęcać do eksperymentowania z substancjami, uczniowie wzajemnie wzmacniają normy związane ze zdrowieniem i abstynencją.
Dotychczasowe badania wskazywały już, że uczniowie RHS rzadziej używają konopi i częściej pozostają abstynentami po zakończeniu terapii. Nie było jednak jasne, dlaczego szkoły te przynoszą korzyści i czy rzeczywiście jednym z mechanizmów jest zmiana środowiska rówieśniczego.
Nastolatkowie obserwowani po leczeniu
Początkowo analizie poddano 294 nastolatków po zakończeniu leczenia zaburzeń używania substancji, rekrutowanych w Minnesocie, Teksasie i Wisconsin. Po dopasowaniu grup w analizie znalazły się 263 osoby w wieku od 13 do 19 lat.
W ciągu pierwszych trzech miesięcy po leczeniu 146 osób rozpoczęło naukę w recovery high school, a 117 wróciło do tradycyjnej szkoły. Badacze porównywali ich wyniki po 12 miesiącach. Jednocześnie sprawdzano, czy relacje z rówieśnikami wspierającymi zdrowienie po sześciu miesiącach mogą wyjaśniać część późniejszych różnic między grupami.
Po roku młodzież uczęszczająca do RHS osiągała lepsze wyniki w kilku ważnych obszarach. W porównaniu z uczniami tradycyjnych szkół miała mniejsze szanse spełniać kryteria zaburzenia używania alkoholu oraz zaburzenia używania innych narkotyków. Iloraz szans wynosił odpowiednio 0,31 i 0,42, po uwzględnieniu poziomu wyjściowego.
Uczniowie RHS zgłaszali również mniej dni używania konopi. Równocześnie mieli ponad dwukrotnie większe szanse pozostawania w abstynencji – iloraz szans wynosił 2,53.
Relacje z rówieśnikami rzeczywiście miały znaczenie
Najważniejszą częścią badania było jednak sprawdzenie mechanizmu stojącego za tymi wynikami.
Okazało się, że uczęszczanie do RHS sprzyjało większej afiliacji z rówieśnikami wspierającymi zdrowienie, a ta zmiana częściowo tłumaczyła późniejsze korzyści. Dotyczyło to trzech wyników: mniejszej liczby zaburzeń związanych z używaniem narkotyków, rzadszego używania konopi oraz większej szansy na abstynencję. RHS prawdopodobnie działają poprzez kilka mechanizmów jednocześnie – nie tylko zmianę grupy społecznej, ale także strukturę szkoły, wsparcie personelu, poczucie przynależności czy normy obowiązujące w całej społeczności.
Dlaczego grupa rówieśnicza jest tak ważna właśnie u nastolatków?
W okresie dorastania potrzeba akceptacji i przynależności do grupy ma wyjątkowo duże znaczenie. Zerwanie kontaktu ze znajomymi, z którymi wcześniej wiązało się używanie substancji, może więc oznaczać nie tylko ograniczenie ryzyka, ale również utratę ważnej części życia społecznego. Jeżeli w tym miejscu nie pojawi się nowa grupa, nastolatek może łatwo wrócić do wcześniejszych relacji.
Model społecznej tożsamości zdrowienia zakłada, że proces zdrowienia jest częściowo budowany poprzez zmianę przynależności grupowej. Im bardziej młoda osoba identyfikuje się z grupą, której normy są związane z abstynencją i zdrowieniem, tym większe znaczenie mogą mieć te wartości dla jej własnego zachowania. RHS mogą więc wypełniać bardzo konkretną lukę: dają młodzieży możliwość pozostania w grupie rówieśniczej, ale jednocześnie zmieniają jej normy.
Najważniejszy wniosek z badania nie dotyczy wyłącznie jednego typu amerykańskiej szkoły. Pokazuje szerzej, że w przypadku młodzieży po leczeniu uzależnień nie wystarczy koncentrować się tylko na indywidualnej motywacji czy umiejętnościach wyniesionych z terapii. Ogromne znaczenie ma również środowisko, do którego młody człowiek wraca. Badanie wskazuje więc na potrzebę rozwijania form opieki po leczeniu, które pomagają nastolatkom nie tylko „nie używać”, ale również zbudować nowe, wspierające otoczenie społeczne.
Źródło:
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0376871626002218
Zostaw swój komentarz:
Dodaj komentarz