Problemy związane z używaniem alkoholu, nikotyny czy innych substancji często nie występują osobno. Nowe badanie objęło ponad 92 tys. dorosłych mieszkańców Stanów Zjednoczonych. Pokazuje ono, że w przypadku wielu zaburzeń związanych z używaniem narkotyków współwystępowanie kolejnego uzależnienia jest raczej regułą niż wyjątkiem. Szczególnie wyraźny związek zaobserwowano z wiekiem inicjacji. Osoby, które zaczynały używać substancji przed 18. rokiem życia, miały w dorosłości znacznie więcej współwystępujących zaburzeń niż te rozpoczynające później.
Autorzy badania opublikowanego w „Molecular Psychiatry” analizowali tzw. polysubstance use disorders, czyli współwystępowanie co najmniej dwóch zaburzeń związanych z używaniem różnych substancji.
Przebieg badania
Analiza objęła 92 233 dorosłych uczestników amerykańskiego badania National Survey on Drug Use and Health z lat 2022–2023. W całej próbie 17,6% osób miało jedno zaburzenie związane z używaniem substancji (SUD), 4,6% – dwa, a 1,6% – co najmniej trzy.
Współwystępowanie kilku zaburzeń było jednak znacznie częstsze wśród osób z problemami związanymi z niektórymi narkotykami. Co najmniej trzy SUD występowały u 16% osób z zaburzeniem używania konopi, 32% z zaburzeniem używania opioidów, a w przypadku metamfetaminy, kokainy i halucynogenów – odpowiednio u 48%, 62% i 72%. Wyniki wskazują, że diagnozując problem związany z jedną substancją, warto uwzględniać również używanie innych.
Wiek inicjacji
Jednym z najważniejszych wyników badania był wyraźny związek między wiekiem pierwszego kontaktu z substancjami a późniejszą liczbą zaburzeń związanych z ich używaniem. Wśród osób, które rozpoczęły używanie przed 18. rokiem życia, 9,7% miało w ostatnim roku co najmniej dwa SUD. W grupie rozpoczynającej dopiero po 30. roku życia odsetek ten wynosił 0,9%.
Zależność utrzymywała się także po uwzględnieniu czynników demograficznych, zdrowotnych i psychicznych. W porównaniu z osobami rozpoczynającymi przed 18. rokiem życia liczba SUD była o połowę niższa przy inicjacji w wieku 18–20 lat, o 73% niższa przy rozpoczęciu między 21. a 29. rokiem życia i o 83% niższa u osób zaczynających po trzydziestce.
Szczególnie wyraźnie było to widoczne w przypadku alkoholu i konopi. Osoby, które zaczęły używać ich między 21. a 29. rokiem życia, miały mniej umiarkowanych i ciężkich zaburzeń niż te, które rozpoczęły przed pełnoletnością. Wyniki wspierają więc działania ukierunkowane na opóźnianie inicjacji, zwłaszcza w okresie dorastania.
Dlaczego wczesna inicjacja może mieć znaczenie?
Autorzy wskazują, że okres dojrzewania jest czasem intensywnego rozwoju mechanizmów odpowiedzialnych m.in. za kontrolę zachowania, podejmowanie decyzji, regulowanie emocji i reagowanie na nagrodę. Jednocześnie wczesne używanie substancji często wiąże się z innymi czynnikami ryzyka – np. środowiskiem rówieśniczym, sytuacją rodzinną czy większą dostępnością substancji.
Nie oznacza to jednak, że sam wczesny kontakt z alkoholem, konopiami czy nikotyną bezpośrednio prowadzi do wielu uzależnień. Badanie miało charakter przekrojowy, dlatego pokazuje związek, a nie zależność przyczynową. Na wiek inicjacji i późniejsze problemy mogą wpływać również m.in. predyspozycje genetyczne, impulsywność, zdrowie psychiczne czy warunki społeczne.
Wyniki nie były też jednakowe dla wszystkich substancji. W przypadku m.in. kokainy, heroiny, metamfetaminy i halucynogenów rozpoczęcie używania po 18. roku życia nie zawsze wiązało się z wyraźnie mniejszym ryzykiem cięższych, współwystępujących zaburzeń. To sugeruje, że profilaktyka powinna obejmować nie tylko młodzież, ale również dorosłych.
Wnioski z analizy
Dane pokazują, że wczesne rozpoczęcie używania substancji jest silnym markerem większego ryzyka późniejszego współwystępowania wielu zaburzeń. Szczególnie istotne okazały się alkohol, konopie i nikotyna: substancje stosunkowo powszechne i często pojawiające się jako pierwsze.
Z perspektywy profilaktyki oznacza to, że opóźnianie inicjacji może mieć znaczenie szersze niż zapobieganie problemom z jedną konkretną substancją. Może być jednym z elementów ograniczania ryzyka późniejszego rozwoju całego zespołu współwystępujących zaburzeń związanych z używaniem substancji.
Źródło:
Zostaw swój komentarz:
Dodaj komentarz