Czy można uzależnić się od terapii?

“Brak progresu w terapii oznacza, że pacjent, kolokwialnie mówiąc, stoi w miejscu. Nadmierne poleganie na terapeucie może osłabiać lub wręcz hamować rozwój samodzielności. Pacjent przynosi swoje problemy do gabinetu, ale nie podejmuje działań, oczekując gotowych rad czy rozwiązań.” O tym, czy proces terapeutyczny może być uzależniający i jak rozpoznać, że przesadnie polegamy na terapeucie, mówi Katarzyna Stefanowicz-Muzylak, certyfikowana terapeutka uzależnień.

Redakcja: Czy regularne wizyty u psychologa mogą prowadzić do uzależnienia od terapii? 

Katarzyna Stefanowicz-Muzylak: Celem systematycznych spotkań jest osiągnięcie celów w terapii. Dlatego ważne jest ich sformułowanie na początku, a następnie monitorowanie i omawianie zmian oraz postępów. Osoba w procesie może z czasem przenosić odpowiedzialność na terapeutę, oczekując gotowych odpowiedzi lub podpowiedzi, żeby było szybciej i mniej boleśnie. Dlatego, aby terapia była skuteczna, trzeba pacjenta naprowadzać i towarzyszyć mu w samodzielności. Jeśli pacjent będzie regularnie odkrywał swoje zasoby i możliwości, co daje satysfakcję i poprawia samoocenę, może chcieć “tego więcej”. Ważne, żeby nauczył się rozpoznawać, kiedy zaczyna regulować nastrój, czyli szuka uznania na sesjach, a kiedy osiąga wyznaczone cele.

Kolejnym ważnym zagadnieniem w procesie, jest “domykanie” tematów i celów, tak żeby pacjent miał klarowność swojej pracy nad sobą. Nie sądzę, że można uzależnić się od terapii, ale od relacji z terapeutą, która daje poczucie bezpieczeństwa albo coś, co poprawia nastrój doraźnie. Dlatego ważny jest kontrakt z pacjentem oraz zasady, które pilnują i porządkują proces.

Czy istnieją grupy osób bardziej narażone na uzależnienie od psychoterapii? 

Myślę, że są to osoby o wysokim poziomie lęku lub niskiej samoocenie, które mają trudności z podejmowaniem samodzielnych decyzji. Można powiedzieć, że będzie to grupa pacjentów z cechami osobowości zależnej. Osoby te nadmiernie poszukują wsparcia i akceptacji, przerzucają odpowiedzialność na innych (partnera, rodzica czy pracodawcę) bywają bezkrytyczne wobec siebie lub wręcz przeciwnie, nadmiernie się krytykują. Unikają samodzielności, inicjatywy i dojrzałych decyzji.

W efekcie taki pacjent może traktować terapię nie jako proces własnego zdrowienia, lecz jako miejsce schronienia i możliwość wentylowania emocji.

A może terapia online zmniejsza ryzyko nadmiernego przywiązania do psychologa? 

Tak, mogę tak powiedzieć, odnosząc się do własnego doświadczenia. Pacjenci, którzy mieli ze mną kontakt w ośrodku stacjonarnym, zanim przeszliśmy na spotkania online, już zbudowali relację. Można więc powiedzieć, że przywiązanie zaczęło się podczas sesji „na żywo”.

Natomiast pacjenci zapisujący się wyłącznie na spotkania online częściej mieli trudności ze stworzeniem więzi i częściej odwoływali sesje niż osoby, które poznałam osobiście. Mi również trudniej było zbliżyć się do pacjenta, który był daleko zarówno fizycznie, jak i mentalnie.

Zbudowanie emocjonalnego połączenia i zaufania wymaga więcej czasu, konsekwencji oraz maksymalnego skupienia i zaangażowania. Jednak przy takim podejściu terapia może przynieść efekty, nawet na odległość i przebiegać w oparciu o stabilną, bezpieczną podstawę.

Jakie są konsekwencje psychiczne i emocjonalne uzależnienia od terapii? 

Brak progresu w terapii oznacza, że pacjent, kolokwialnie mówiąc, stoi w miejscu. Nadmierne poleganie na terapeucie może osłabiać lub wręcz hamować rozwój samodzielności. Pacjent przynosi swoje problemy do gabinetu, ale nie podejmuje działań, oczekując gotowych rad czy rozwiązań.

Taka postawa może prowadzić do frustracji i pogłębiać poczucie samotności, zwłaszcza jeśli poza terapeutą nie istnieje żadna bezpieczna, zdrowa relacja. W momencie, gdy proces terapeutyczny zbliża się do końca zgodnie z ustaleniami w kontrakcie, może pojawić się lęk i poczucie bezradności. Pacjent uświadamia sobie, że dalsza odpowiedzialność leży już tylko po jego stronie.

Kiedy zatem pacjent powinien rozważyć przerwę lub zmianę terapeuty, by zachować równowagę? 

Jeśli pacjent zauważa, że mimo upływu czasu nie wprowadził żadnych zmian, jego problemy nadal się nasilają, a poczucie kontroli nad własnym życiem nie rośnie, oznacza to, że coś w terapii nie działa. Warto w takiej sytuacji otwarcie porozmawiać o tym z terapeutą i nie unikać trudnych tematów w relacji terapeutycznej, to właśnie jest istota pracy nad sobą.

Odważne mówienie o trudnościach w bezpiecznej, nie oceniającej atmosferze daje szansę na świadome podejmowanie decyzji. Gdy wszystkie argumenty zostaną przedstawione i omówione, pacjent może samodzielnie zdecydować, jak chce postąpić. Niezależnie od wyboru: czy będzie to przerwanie terapii, czy zmiana terapeuty, będzie to jego własna decyzja. Taki proces wzmacnia poczucie sprawczości i daje satysfakcję z dbania o siebie.

Jak zachować autonomię i samodzielność podczas intensywnej terapii?

Uświadomienie sobie, że to ja decyduję o sobie, jest kluczowe. Terapeuta jest moim towarzyszem i wsparciem, a nie ekspertem od mojego życia. Dlatego ważne jest zdefiniowanie własnych wartości, nazwanie swoich potrzeb i świadome dążenie do ich realizacji. Terapia powinna być wyborem, a nie przymusem. Jeśli z góry zakładamy, że musimy „naprawiać” swoje życie, rodzi to napięcie, opór i lęk przed porażką, co osłabia motywację.

Gdy odczuwam przytłaczającą samotność, brak energii czy pomysłów na siebie, tkwię w toksycznym związku lub borykam się z uzależnieniem, wszystko to może mnie niszczyć. W takich sytuacjach wsparcie terapeuty lub psychologa jest nieocenione, ale nie po to, aby natychmiast przynieść ulgę czy gotowe rozwiązanie. Celem jest to, by osoba w kryzysie mogła otrzymać mądre, bezpieczne wsparcie, które pomoże jej znaleźć własną drogę i siłę do działania.

Katarzyna Stefanowicz-Muzylak : Certyfikowany terapeuta uzależnień,  ukończyła Studium Umiejętności Psychologicznych oraz Szkołę Psychoterapii Uzależnień akredytowaną przez Radę ds. Potwierdzania Kwalifikacji Zawodowych Osób Prowadzących Terapię Uzależnienia i Współuzależnienia PARPA. Doświadczenie jako terapeuta zdobywała od roku 2010 w Ośrodku Uzależnień w Miłkowie koło Karpacza, w Centrum Psychoprofilaktyki i Terapii „PRO Maind”, w Centrum Odwykowym na oddziale dziennym terapii uzależnienia od środków psychoaktywnych w Warszawie, przy Zgierska 18a, w prywatnych ośrodkach leczenia, przez ostatnie lata w Konstancinie Jeziornej w ośrodku terapeutyczno detoksykacyjnym „Twój detoks” Rycerska 33. Aktualnie buduje swoje miejsce pracy, na wsi za Warszawą, gdzie będzie organizować warsztaty terapeutyczne promujące i podtrzymujące trzeźwość.