Dlaczego jedni młodzi ludzie szybciej rozwijają problemy z używaniem substancji, a inni nie? Odpowiedź może częściowo leżeć w sposobie, w jaki ich mózg reaguje na nagrodę. Najnowsze badania pokazują, że indywidualne różnice w funkcjonowaniu układu nagrody mogą przewidywać, kto jest bardziej narażony na rozwój problemów związanych z używaniem konopi – choć niekoniecznie alkoholu.
Badanie zostało przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych w ramach projektu analizującego neurobiologiczne mechanizmy ryzyka uzależnień u młodzieży. Wzięło w nim udział 172 młodych osób w wieku 16–19 lat. Na początku miały one bardzo ograniczone doświadczenia z alkoholem i konopiami. Co istotne, uczestnicy nie wykazywali oznak intensywnego używania substancji ani poważnych problemów zdrowotnych. To pozwoliło uchwycić wczesny etap potencjalnego rozwoju ryzyka.
Na początku badania uczestnicy przeszli szczegółową ocenę, obejmującą m.in. pomiar aktywności mózgu przy użyciu elektroencefalografii (EEG), który pozwalał określić ich indywidualną wrażliwość na nagrodę. Następnie przez dwa lata (co trzy miesiące) raportowali swoje zachowania związane z używaniem alkoholu i konopi oraz ewentualne pojawiające się problemy. Badanie umożliwiło obserwację zmian w czasie oraz sprawdzenie, czy określone cechy funkcjonowania mózgu mogą przewidywać przyszłe wzorce używania substancji.
Wrażliwość mózgu na nagrodę jako czynnik ryzyka
Kluczowym elementem badania była tzw. wrażliwość na nagrodę, czyli to, jak silnie mózg reaguje na pozytywne bodźce. U części osób reakcja ta jest osłabiona: mózg słabiej „odczuwa” nagrody, takie jak sukces, przyjemność czy pozytywne doświadczenia.
Badanie pokazuje, że właśnie taka obniżona wrażliwość na nagrodę może zwiększać ryzyko problemów z używaniem konopi. Osoby, których mózg reagował słabiej na nagrodę, z czasem wykazywały wyraźny wzrost problemowego używania tej substancji.
Co istotne, podobnej zależności nie zaobserwowano w przypadku alkoholu. Wrażliwość układu nagrody nie przewidywała nasilenia problemów alkoholowych w badanej grupie.
To sugeruje, że różne substancje mogą angażować odmienne mechanizmy ryzyka. W przypadku konopi większe znaczenie może mieć funkcja regulowania nastroju i kompensowania obniżonej zdolności odczuwania przyjemności. U osób z mniej aktywnym układem nagrody konopie mogą być postrzegane jako sposób na „podniesienie” poziomu odczuwanej satysfakcji.
Alkohol natomiast, szczególnie w młodym wieku, częściej wiąże się z czynnikami społecznymi, tj. presją grupy, relacjami czy kontekstem towarzyskim, które mogą osłabiać bezpośredni wpływ mechanizmów neurobiologicznych.
Wnioski z badania
Jednym z najważniejszych wniosków badania jest to, że obniżona wrażliwość na nagrodę może być wcześniejszym czynnikiem ryzyka, a nie tylko efektem używania substancji.
Badanie pokazuje, że ryzyko używania substancji nie jest jednorodne. W przypadku konopi istotną rolę może odgrywać sposób funkcjonowania układu nagrody. W przypadku alkoholu większe znaczenie mogą mieć czynniki społeczne i środowiskowe.
Wyniki badania wpisują się w tzw. teorię deficytu nagrody. Zakłada ona, że osoby o słabiej reagującym układzie nagrody mogą częściej sięgać po substancje psychoaktywne, aby zrekompensować niższy poziom odczuwanej przyjemności. W praktyce oznacza to, że codzienne doświadczenia mogą być dla nich mniej satysfakcjonujące. Substancje takie jak konopie stają się dla nich bardziej atrakcyjne, ponieważ szybciej i silniej aktywują układ nagrody. Z czasem taki mechanizm może prowadzić do utrwalenia używania i zwiększenia ryzyka problemów.
Podsumowanie
Uczestnicy na początku badania nie mieli istotnych doświadczeń z używaniem. Dlatego można uznać, że różnice w funkcjonowaniu mózgu pojawiły się wcześniej i wpływały na późniejsze zachowania. To ważne z punktu widzenia profilaktyki, ponieważ pozwala identyfikować osoby bardziej narażone jeszcze przed pojawieniem się problemów.
Rozwój problemów związanych z używaniem substancji zaczyna się często znacznie wcześniej, niż pojawią się widoczne objawy. I nie zawsze wynika z samego kontaktu z substancją. Równie istotne są indywidualne różnice w funkcjonowaniu mózgu. Zrozumienie tych mechanizmów może pomóc w tworzeniu bardziej precyzyjnych działań profilaktycznych, skierowanych do osób najbardziej narażonych, zanim problem się rozwinie.
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0376871626000608
Zostaw swój komentarz:
Dodaj komentarz