Pierwszy spadek od dwóch dekad. USA zmienia kurs w kryzysie zdrowia publicznego

Z najnowszego raportu organizacji Trust for America’s Health wynika, że po raz pierwszy od wielu lat Stany Zjednoczone mogą doświadczać realnego spadku liczby zgonów związanych z alkoholem, narkotykami i samobójstwami. Raport „Pain in the Nation 2025” analizuje dane z lat 1999–2023 i wskazuje, że w ubiegłym roku liczba śmiertelnych ofiar uzależnień i kryzysów psychicznych była niższa niż w 2022 r. Oznacza to potencjalny punkt zwrotny w jednej z najpoważniejszych epidemii zdrowia publicznego w USA.

W 2023 roku ponad 200 tys. osób zmarło w wyniku przedawkowania narkotyków, chorób alkoholowych lub samobójstw. Choć to wciąż alarmująca liczba – dwukrotnie wyższa niż dwadzieścia lat temu – autorzy raportu podkreślają, że wstępne dane z 2024 roku sugerują kontynuację pozytywnego trendu.

Co się zmienia? Analiza danych

Największy postęp zaobserwowano w zakresie zgonów z przedawkowań – w 2023 roku było ich o 4% mniej niż rok wcześniej (105 tys. wobec 109 tys. w 2022). Jeszcze lepsze są prognozy na rok 2024 – według wstępnych analiz liczba zgonów związanych z opioidami i innymi substancjami może spaść aż o 27%. Z kolei liczba zgonów alkoholowych spadła po raz drugi z rzędu, osiągając poziom poniżej 48 tys. W przypadku samobójstw zmiany są mniej wyraźne – wskaźnik utrzymał się na zbliżonym poziomie co w 2022 r.

Różnice społeczne nie znikają

Choć dane ogólne dają nadzieję, raport wskazuje też na poważne nierówności społeczne. Spadek śmiertelności z powodu przedawkowań dotyczył głównie białych Amerykanów. W przypadku innych grup – zwłaszcza rdzennych mieszkańców USA, osób czarnoskórych i mężczyzn – wskaźniki wciąż są niepokojąco wysokie.

Eksperci podkreślają, że przyczyny tych różnic są złożone – od ograniczonego dostępu do opieki zdrowotnej, przez chroniczny stres i traumy, aż po bariery strukturalne w profilaktyce i leczeniu. Bez ukierunkowanych działań ryzyko pogłębiania się przepaści zdrowotnych jest realne.

Przykłady skutecznych działań

Autorzy raportu wskazują na kilka kluczowych czynników, które mogły przyczynić się do poprawy sytuacji:

• Upowszechnienie dostępu do naloksonu – leku ratującego życie w przypadku przedawkowania opioidów.
• Programy redukcji szkód – m.in. testowanie substancji na obecność fentanylu czy zwiększona edukacja wśród użytkowników.
• Większy dostęp do terapii uzależnień i wsparcia zdrowia psychicznego – zwłaszcza w ramach opieki środowiskowej i leczenia skoordynowanego.
• Lepsze systemy danych – pozwalające na szybsze reagowanie i identyfikację zagrożeń.

Raport sugeruje, że synergia działań profilaktycznych, leczniczych i systemowych może przynosić wymierne efekty – ale tylko pod warunkiem ich trwałości i dostępności dla wszystkich grup społecznych.

Niebezpieczeństwa i bariery w dalszym postępie

Zdaniem autorów raportu pozytywny trend może zostać odwrócony, jeśli wprowadzone zostaną cięcia w budżetach zdrowia publicznego lub zmniejszona zostanie liczba pracowników pierwszej linii pomocy.

Niepokojące są również dane wskazujące na nierównomierność postępu między stanami – w wielu regionach USA nadal rosną wskaźniki uzależnień i samobójstw, szczególnie wśród osób młodych i mniejszości etnicznych.

Rekomendacje

Raport Pain in the Nation 2025 zawiera konkretne rekomendacje, które można przełożyć także na grunt innych krajów:

• Inwestować w prewencję i leczenie zamiast ograniczać finansowanie działań pomocowych.
• Rozwijać programy redukcji szkód i profilaktyki środowiskowej, w tym edukacji i wsparcia rodzin.
• Zwiększyć dostęp do usług zdrowia psychicznego i integrację opieki uzależnieniowej z opieką podstawową.
• Dbać o równość w dostępie do leczenia i profilaktyki, szczególnie w społecznościach zmarginalizowanych.

Wnioski z raportu

Raport Pain in the Nation 2025 może okazać się przełomowy. Po raz pierwszy od dwóch dekad obserwujemy realny spadek zgonów z powodu alkoholu i narkotyków w USA. To dowód, że inwestowanie w prewencję i leczenie przynosi efekty.

Jednocześnie raport przypomina, że walka z uzależnieniami i kryzysem zdrowia psychicznego musi być kontynuowana z taką samą intensywnością – a nawet większą, by nie stracić nadziei na trwałą poprawę.

Źródło:

https://www.tfah.org/wp-content/uploads/2025/05/TFAH-2025-PainInTheNation-FINAL.pdf