Młodzież coraz mniej boi się marihuany. Wyniki badań

W ciągu ostatnich dwóch dekad w wielu krajach zachodnich, w tym w Holandii, odnotowano spadek używania substancji psychoaktywnych przez młodzież. Obserwując ten trend, można by oczekiwać, że malejącej konsumpcji towarzyszy wzrost świadomości na temat szkodliwości tych substancji. Wyniki najnowszych badań holenderskich naukowców, opublikowane w czasopiśmie „Drug and Alcohol Dependence”, przynoszą jednak zaskakujący obraz, szczególnie w odniesieniu do marihuany. Okazuje się, że trendy w postrzeganiu szkodliwości nie zawsze podążają tym samym torem co wskaźniki używania.

Metodologia i zakres badania

Badanie, oparte na danych z sześciu rund krajowego, przekrojowego badania ankietowego w szkołach średnich (Dutch National School Survey on Substance Use), objęło łączną próbę 40 690 uczniów w wieku od 12 do 16 lat. Analizie poddano okres od 2003 do 2023 roku. Celem było zbadanie zmian w postrzeganiu szkodliwości tytoniu, alkoholu i marihuany, ze szczególnym uwzględnieniem różnych wzorców ich używania – okazjonalnego i codziennego. Respondenci oceniali szkodliwość danej substancji na czterostopniowej skali. Do analiz przyjęto dychotomiczny podział odpowiedzi: postrzeganie danej substancji jako „dość” lub „bardzo szkodliwej” zaklasyfikowano jako dostrzeganie szkodliwości.

Kluczowe wnioski: marihuana na tle innych substancji

Analiza trendów ujawniła wyraźną specyfikę zmian w postrzeganiu ryzyka. O ile w przypadku tytoniu i alkoholu odnotowano znaczący wzrost odsetka młodzieży uważającej ich używanie za szkodliwe, o tyle w przypadku marihuany zaobserwowano zjawisko odwrotne.

W latach 2003–2023 wśród holenderskich nastolatków zmieniło się postrzeganie szkodliwości marihuany, ale kierunek tej zmiany zależał od częstotliwości używania. Odsetek uczniów, którzy uważali codzienne palenie marihuany za szkodliwe, zmalał w ciągu tych 20 lat o 5,4 punktu procentowego. Dla porównania, w 2003 roku za szkodliwe uważało je około 96% badanych, a w 2023 roku już tylko około 91%. To oznacza, że coraz mniej nastolatków dostrzega zagrożenie związane z codziennym sięganiem po ten narkotyk. Jest to trend odwrotny niż w przypadku tytoniu i alkoholu, gdzie odsetek osób dostrzegających szkodliwość wzrósł. Z kolei sposób myślenia nastolatków o szkodliwości okazjonalnego palenia marihuany nie zmienił się.

Paradoks spadku konsumpcji i percepcji ryzyka

Wyniki te są szczególnie intrygujące w kontekście równoległego, silnego trendu spadkowego w używaniu marihuany. W tym samym okresie (2003–2023) odsetek młodzieży deklarującej używanie marihuany kiedykolwiek w życiu spadł o 49,1%, w ostatnim roku o 47,0%, a w ostatnim miesiącu o 44,3%. Mamy zatem do czynienia z sytuacją, w której konsumpcja substancji maleje, ale jednocześnie spada postrzeganie jej szkodliwości, szczególnie przy codziennym używaniu.

Autorzy badania sugerują, że na ten paradoks może wpływać kilka czynników. Po pierwsze, zwracają uwagę na silny spadek palenia tytoniu wśród młodzieży. W Holandii marihuana jest najczęściej używana w formie jointa, czyli z domieszką tytoniu. Gwałtowny spadek popularności papierosów mógł więc pociągnąć za sobą spadek konsumpcji marihuany. Niezależnie od tego, jak zmieniała się percepcja ryzyka z nią związanego. Po drugie, zaostrzenie polityki wobec coffeeshopów, w tym znaczne zmniejszenie ich liczby, mogło utrudnić nieletnim dostęp do tego narkotyku.

Spadająca percepcja szkodliwości codziennego używania marihuany wymaga uważnego monitorowania, aby zapobiec potencjalnemu przyszłemu wzrostowi jej konsumpcji. Konkludują również, że same działania prewencyjne skoncentrowane wyłącznie na podnoszeniu percepcji ryzyka są niewystarczające. Konieczne jest zintegrowane podejście, uwzględniające wiele uzupełniających się czynników – od polityki regulacyjnej, przez dostępność substancji, po zmieniające się normy społeczne.

Źródło: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0376871625004661