Jak metamfetamina wpływa na mózg? Przegląd systematyczny badań z wykorzystaniem rezonansu magnetycznego

Metamfetamina, substancja stymulująca układ nerwowy, zaliczana do grupy narkotyków
amfetaminowych, od dawna budzi niepokój wśród lekarzy i naukowców. Jej nadużywanie wiąże się
z uzależnieniem, zmianami behawioralnymi i poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi. Nowe
badania z wykorzystaniem rezonansu magnetycznego (MRI) rzucają światło na to, jak dokładnie
metamfetamina wpływa na struktury i funkcjonowanie mózgu.

Przegląd 35 badań przeprowadzony przez międzynarodowy zespół badaczy daje jednoznaczny obraz.
Skutki nadużywania metamfetaminy są głębokie i mogą prowadzić do trwałych zmian
neurobiologicznych.

Zmiany w istocie szarej i białej

Osoby przewlekle używające metamfetaminy mają zmniejszoną objętość istoty szarej. Zwłaszcza w
obszarach odpowiedzialnych za kontrolę impulsów, pamięć roboczą i przetwarzanie emocjonalne –
takich jak kora przedczołowa, hipokamp czy ciało migdałowate. Jednocześnie obserwuje się
nieprawidłowości w istocie białej – strukturach odpowiedzialnych za komunikację pomiędzy różnymi
obszarami mózgu. To sugeruje zakłócenia w przekazywaniu informacji i funkcjonowaniu sieci
neuronalnych.

Zaburzenia funkcji dopaminergicznych

Metamfetamina silnie wpływa na układ dopaminergiczny – system odpowiedzialny za motywację,
nagrodę i przyjemność. Badania PET oraz fMRI wykazały znaczne zmniejszenie receptorów
dopaminowych D2 i transporterów dopaminy (DAT) u osób uzależnionych. To wiąże się z apatią,
depresją i obniżonym poziomem przyjemności z codziennych aktywności.

Czy mózg ma szansę na regenerację?

Niektóre z analizowanych badań objęły osoby będące w okresie abstynencji – zarówno
krótkoterminowej (do 6 miesięcy), jak i długoterminowej (ponad rok). Wyniki wskazują, że niektóre
zmiany, zwłaszcza w zakresie objętości istoty szarej oraz funkcjonalnych połączeń w korze
przedczołowej, mogą być częściowo odwracalne. Największy potencjał do regeneracji
zaobserwowano w obszarach odpowiedzialnych za kontrolę impulsów i pamięć roboczą. Niemniej
jednak proces regeneracji jest powolny, zróżnicowany indywidualnie i zależny od wielu czynników,
takich jak wiek, czas trwania uzależnienia, wsparcie terapeutyczne i styl życia po zaprzestaniu
używania.

Jednak inne zmiany, szczególnie te dotyczące istoty białej oraz struktur śródmózgowia, pozostają
utrwalone nawet po dłuższym okresie abstynencji. To sugeruje, że im dłużej i intensywniej dana
osoba używa metamfetaminy, tym większe ryzyko trwałych zmian neurologicznych.

Metamfetamina a mózg nastolatków

W kilku badaniach ujętych w przeglądzie uwzględniono także osoby w wieku nastoletnim. U
młodszych użytkowników obserwowano podobne – a często bardziej nasilone – zmiany w strukturze
mózgu. Szczególnie podatne na działanie metamfetaminy są obszary mózgu intensywnie rozwijające
się w okresie dorastania. Takie jak kora przedczołowa, zakręt obręczy czy struktury układu
limbicznego.

Używanie METH w młodym wieku może prowadzić do trwałych zmian neuroanatomicznych, które
wpływają na zdolność regulacji emocji, podejmowania decyzji i planowania działań. Przedwczesne
narażenie na neurotoksyczne działanie tej substancji może także zaburzać rozwój połączeń
neuronalnych. To zwiększa ryzyko problemów zdrowotnych i behawioralnych w dorosłości.

Znaczenie badań obrazowych w leczeniu

Obrazowe zmiany w mózgu użytkowników METH przekładają się na konkretne objawy psychiczne i
behawioralne:
 Impulsywność i ryzykowne zachowania – uszkodzenie kory przedczołowej wiąże się z
trudnościami w przewidywaniu konsekwencji działań.
 Deficyty funkcji wykonawczych – problemy z planowaniem, skupieniem uwagi, pamięcią
roboczą i podejmowaniem decyzji.
 Zaburzenia emocjonalne – częściej obserwowane objawy depresji, lęków, drażliwości.
 Zwiększone ryzyko psychoz – zmiany w obrębie jąder podstawy i układu limbicznego
zwiększają podatność na epizody psychotyczne.
Rezonans magnetyczny i inne techniki neuroobrazowania mogą pomóc w diagnozowaniu zmian w
mózgu, monitorowaniu postępów leczenia oraz identyfikowaniu osób szczególnie narażonych na
poważne konsekwencje.
To opracowanie dostarcza nie tylko wiedzy klinicznej, ale stanowi mocny argument dla działań
profilaktycznych i edukacyjnych – zwłaszcza wśród młodzieży. Pokazuje też, że leczenie uzależnienia
od metamfetaminy powinno uwzględniać wsparcie neurologiczne, psychologiczne i społeczne. Skutki używania METH są rozległe i głęboko zakorzenione w strukturze mózgu.
W przyszłości tego typu narzędzia mogą wspierać także indywidualizację terapii, np. przez dobór
metod wspomagających neuroregenerację.

Źródło:
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0376871625003151