Głód i używanie kokainy podczas leczenia farmakologicznego: analiza różnych przebiegów terapii

Jak zmienia się głód kokainowy u pacjentów podczas leczenia farmakologicznego? Czy jego
natężenie może przewidywać przyszłe nawroty? I czy każda osoba uzależniona przechodzi przez te
same etapy? Badanie przeprowadzone na dużej grupie pacjentów dostarcza ważnych wniosków na
temat przebiegu leczenia i potencjalnych punktów interwencji.

Uzależnienie od kokainy pozostaje jednym z najtrudniejszych do leczenia zaburzeń używania
substancji. Choć w badaniach klinicznych próbuje się różnych podejść farmakologicznych, ich
skuteczność wciąż bywa ograniczona. Jednym z kluczowych czynników warunkujących powodzenie
terapii jest tzw. głód narkotykowy — intensywna potrzeba zażycia substancji, która może prowadzić
do nawrotu nawet u pacjentów objętych leczeniem.

Dotychczasowe badania rzadko przyglądały się temu, jak zmienia się głód w czasie i czy można
wyróżnić różne jego trajektorie. Nowa analiza objęła dane z aż 17 badań klinicznych finansowanych
przez Narodowy Instytut ds. Nadużywania Narkotyków (NIDA). Celem było sprawdzenie, jak zmienia
się poziom głodu i używania kokainy w czasie leczenia oraz jakie czynniki wiążą się z różnymi
trajektoriami zmian.

Jak badano głód i używanie kokainy?

W analizie uwzględniono 1147 osób uczestniczących w badaniach klinicznych, którzy rozpoczęli
leczenie farmakologiczne uzależnienia od kokainy. Głód oceniano za pomocą ustandaryzowanej skali
w 4-punktowej skali Likerta (od „wcale” do „bardzo silnie”) podczas cotygodniowych wizyt.
Jednocześnie zbierano dane z testów moczu potwierdzających obecność kokainy, traktując je jako
obiektywny wskaźnik używania substancji.

Zastosowano tzw. modelowanie wielościeżkowe, które pozwala zidentyfikować grupy pacjentów o
podobnych wzorcach zmian w czasie — zarówno jeśli chodzi o intensywność głodu, jak i rzeczywiste
używanie kokainy. Dzięki temu udało się wyróżnić odrębne „ścieżki” zachowania w trakcie terapii.

Cztery trajektorie

Analiza pozwoliła wyodrębnić cztery odrębne grupy pacjentów:

1. Niski głód, niskie użycie kokainy (36%)
   Pacjenci w tej grupie charakteryzowali się stosunkowo niskim poziomem głodu i rzadko
   zażywali kokainę podczas leczenia. To osoby, które miały największe szanse na utrzymanie
   abstynencji.
2. Wysoki głód, wysokie użycie kokainy (33%)
   Tutaj głód utrzymywał się na wysokim poziomie przez cały okres leczenia, a używanie kokainy
   było częste. To grupa najbardziej narażona na niepowodzenie terapii.
3. Wysoki głód, umiarkowane użycie kokainy (21%)
   Choć głód był wysoki, pacjenci nie zawsze ulegali pokusie zażycia. Może to oznaczać pewien
   potencjał kontroli impulsów lub skuteczność niektórych aspektów leczenia.
4. Średni głód, niskie użycie kokainy (10%)
   Osoby z tej grupy miały umiarkowany poziom głodu, ale rzadko zażywały kokainę. Mogły
   korzystać z dodatkowych zasobów ochronnych, np. wsparcia społecznego lub wcześniejszych
   doświadczeń z leczeniem.

Głód jako predyktor nawrotu

Wyniki sugerują, że początkowy poziom głodu na początku leczenia może być jednym z
najważniejszych wskaźników prognostycznych. Osoby z wysokim głodem częściej wracały do
używania kokainy, niezależnie od zastosowanej farmakoterapii. Co ważne, głód i używanie substancji
nie zawsze zmieniały się równolegle. Oznacza to, że nawet osoby z dużym głodem mogą czasowo
powstrzymać się od używania, ale ryzyko nawrotu pozostaje wysokie.

Wnioski z badania

Autorzy podkreślają, że głód kokainowy powinien być regularnie oceniany podczas leczenia jako
niezależny wskaźnik ryzyka. Wczesna identyfikacja pacjentów z wysokim głodem może umożliwić
wprowadzenie dodatkowych interwencji psychologicznych. Np. treningu radzenia sobie z pokusami,
wsparcia grupowego czy technik poznawczo-behawioralnych.
Badanie potwierdza też, że nie ma jednej „ścieżki wychodzenia z uzależnienia” — różne osoby
potrzebują różnych form wsparcia. Personalizacja leczenia w oparciu o trajektorie głodu i używania
substancji może pomóc zwiększyć skuteczność terapii w uzależnieniu od kokainy.

Źródło:
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0376871625002947