Stymulacja mózgu a ryzyko nawrotu uzależnienia od alkoholu

Nawrót pozostaje jednym z najważniejszych wyzwań w leczeniu zaburzenia używania alkoholu (AUD). Według danych przywołanych przez autorów badania do ponownego picia może wracać około 60% pacjentów w ciągu sześciu miesięcy oraz niemal 90% w ciągu roku od interwencji związanej z odstawieniem alkoholu. Z tego powodu naukowcy poszukują metod, które uzupełniłyby psychoterapię i farmakoterapię, wpływając bezpośrednio na obwody mózgowe związane z kontrolą zachowania, głodem alkoholu i przetwarzaniem nagrody.

Jedną z badanych metod jest ciągła stymulacja seriami theta, określana skrótem cTBS. To krótka, nieinwazyjna forma przezczaszkowej stymulacji magnetycznej. 

Na czym polega stymulacja cTBS?

Ciągła stymulacja seriami theta jest odmianą powtarzalnej przezczaszkowej stymulacji magnetycznej, czyli rTMS. Polega na przykładaniu do skóry głowy cewki wytwarzającej impulsy magnetyczne, które wpływają na aktywność położonej pod nią kory mózgowej. Pojedyncza aplikacja cTBS trwa około 40 sekund. Impulsy są podawane w krótkich, powtarzających się seriach, które mogą wywoływać utrzymujące się zmiany pobudliwości i plastyczności kory. 

W najnowszym badaniu stymulowano prawą grzbietowo-boczną korę przedczołową, czyli obszar uczestniczący w kontroli poznawczej, hamowaniu reakcji i przetwarzaniu informacji związanych z alkoholem. Jego sposób działania i połączenia z innymi strukturami mózgu mogą mieć związek z nasileniem głodu oraz podatnością na nawrót. 

Jak przeprowadzono badanie?

Badanie miało charakter randomizowany, podwójnie zaślepiony i kontrolowany pozorowaną stymulacją. W końcowej analizie uwzględniono 50 osób z AUD w wieku od 18 do 60 lat. Aktywną stymulację otrzymywało 29 pacjentów, a 21 znalazło się w grupie kontrolnej. Uczestnicy byli w przeważającej większości mężczyznami. Interwencja trwała dwa tygodnie, a uczestnicy otrzymywali dwie aplikacje cTBS – rano i po południu, w odstępie sześciu godzin. Jedna aplikacja obejmowała 600 impulsów podawanych przez 40 sekund.

Przed interwencją i po jej zakończeniu przeprowadzano ocenę kliniczną oraz badania rezonansu magnetycznego. Nasilenie problemów alkoholowych mierzono testem AUDIT, a głód alkoholu oceniano na podstawie reakcji na bodźce związane z piciem. Badacze analizowali również odczuwany stres, impulsywność, jakość snu i objawy odstawienne. Następnie przez rok kontaktowano się z uczestnikami po 1, 3, 6, 9 i 12 miesiącach, aby ustalić, czy nastąpił nawrót. 

Jak cTBS mogło wpływać na sieci mózgowe?

Aktywna stymulacja wzmacniała wzorzec aktywności mózgu związany z mniejszym ryzykiem powrotu do picia. 

W dalszej analizie zastosowano pojęcie „energii sterowania”, czyli matematycznego wskaźnika określającego, jak trudno jednej sieci mózgowej wpływać na inną. Po aktywnej stymulacji zmniejszył się koszt oddziaływania sieci czołowo-ciemieniowej, odpowiedzialnej za kontrolę poznawczą, na sieć podkorową związaną z nagrodą, motywacją i utrwalonymi nawykami. W uproszczeniu oznacza to, że układy odpowiedzialne za kontrolę zachowania mogły skuteczniej regulować obwody sprzyjające automatycznym reakcjom związanym z alkoholem. 

Czy cTBS może stać się metodą leczenia AUD?

Dwutygodniowy program stymulacji cTBS wiązał się z niższym ryzykiem nawrotu zaburzenia używania alkoholu w czasie rocznej obserwacji, zmniejszeniem odczuwanego stresu oraz zmianami w funkcjonowaniu sieci mózgowych odpowiedzialnych za kontrolę zachowania. Nie wykazano jednak istotnej, krótkoterminowej poprawy nasilenia AUD ani wyraźnego zmniejszenia głodu alkoholu. 

Ponieważ w badaniu uczestniczyło zaledwie 50 osób, niemal wyłącznie mężczyzn, wyników nie można jeszcze przełożyć na jednoznaczne zalecenia kliniczne ani traktować cTBS jako alternatywy dla psychoterapii, farmakoterapii i kompleksowej opieki. Badanie sugeruje natomiast, że neuromodulacja może wspierać kontrolę obwodów mózgowych związanych z nagrodą, nawykiem i nawrotem. Potwierdzenie jej skuteczności wymaga większych, wieloośrodkowych badań obejmujących bardziej zróżnicowane grupy pacjentów.

Źródło:

https://www.nature.com/articles/s41380-026-03747-5