Alkohol a choroba afektywna dwubiegunowa u młodych: kto jest najbardziej narażony?

Choroba afektywna dwubiegunowa (ChAD) to jedno z najpoważniejszych zaburzeń psychicznych. Pojawia się już w młodym wieku i mocno zaburza codzienne funkcjonowanie. Charakteryzuje się naprzemiennymi epizodami manii i depresji, które znacząco wpływają na funkcjonowanie emocjonalne, społeczne i szkolne. Coraz więcej badań pokazuje jednak, że jednym z najpoważniejszych zagrożeń w tej grupie nie jest wyłącznie sama choroba, ale jej współwystępowanie z używaniem alkoholu.

Nowe analizy pokazują, że młodzi z ChAD nie tylko częściej sięgają po alkohol niż ich rówieśnicy, ale także znacznie szybciej rozwijają problemy związane z jego używaniem. Co więcej, nawet okazjonalne picie może wiązać się z pogorszeniem stanu psychicznego i większym obciążeniem objawami.

Jak wyglądało badanie i kto wziął w nim udział

Badanie zostało przeprowadzone w Kanadzie, w ośrodku klinicznym specjalizującym się w leczeniu młodzieży z chorobą afektywną dwubiegunową. Wzięło w nim udział 250 osób w wieku od 13 do 20 lat, u których zdiagnozowano różne formy ChAD.

Uczestników podzielono na trzy grupy: osoby, które nigdy nie używały alkoholu, osoby pijące alkohol, ale bez rozpoznanego uzależnienia, oraz osoby spełniające kryteria zaburzenia używania alkoholu (AUD). Dzięki temu możliwe było porównanie nie tylko „czy ktoś pije”. Ale także jak różni się funkcjonowanie psychiczne w zależności od stopnia nasilenia problemu.

Jak często młodzi z ChAD sięgają po alkohol

W badanej grupie około 30% młodych osób miało doświadczenie z alkoholem, a blisko 16% spełniało kryteria zaburzenia używania alkoholu. To wyniki wyższe niż w populacji ogólnej, ale jednocześnie niższe niż u dorosłych z ChAD, gdzie problem ten dotyczy nawet połowy pacjentów.

Ta różnica jest kluczowa: sugeruje, że okres adolescencji to moment, w którym ryzyko dopiero się rozwija. To właśnie wtedy pojawia się największa szansa na skuteczną profilaktykę i zatrzymanie procesu, zanim przekształci się w pełnoobjawowe uzależnienie.

U młodych osób pijących częściej obserwowano objawy manii, czyli stanu podwyższonego nastroju, impulsywności i pobudzenia. Z kolei u osób z rozpoznanym uzależnieniem od alkoholu częściej występowały objawy depresyjne, zarówno aktualne, jak i w przeszłości.

To pokazuje, że alkohol może działać w różny sposób w zależności od etapu problemu. Na początku może nasilać pobudzenie i impulsywność, a z czasem prowadzić do pogłębienia obniżonego nastroju i zaburzeń emocjonalnych.

Impulsywność i regulacja emocji jako kluczowe czynniki ryzyka

Jednym z najbardziej spójnych wyników badania jest związek alkoholu z impulsywnością. Zarówno osoby pijące, jak i te z uzależnieniem, wykazywały wyższy poziom impulsywnych zachowań niż osoby niepijące.

Impulsywność w tym kontekście oznacza trudność w kontrolowaniu reakcji, podejmowanie decyzji bez przewidywania konsekwencji i większą podatność na działanie pod wpływem emocji. To właśnie ten mechanizm może prowadzić do sięgania po alkohol jako szybkiego sposobu regulowania napięcia.

U osób z uzależnieniem dodatkowo pojawiały się wyraźne trudności w regulacji emocji oraz problemy w relacjach interpersonalnych. To wskazuje na głębsze zaburzenia funkcjonowania psychicznego.

Badanie pokazało także, że alkohol rzadko występuje w izolacji. Młodzi z ChAD, którzy piją, znacznie częściej zmagają się także z innymi problemami. Zarówno związanymi z używaniem substancji, jak i z funkcjonowaniem psychicznym. W grupie z uzależnieniem częściej występowały zaburzenia zachowania, takie jak zaburzenie opozycyjno-buntownicze, a także zaburzenia odżywiania i problemy emocjonalne. To oznacza, że alkohol jest częścią szerszego obrazu trudności, a nie pojedynczym, odrębnym problemem.

Wnioski z badania

Najważniejszy wniosek z badania jest jednoznaczny: u młodych osób z chorobą afektywną dwubiegunową nawet okazjonalne używanie alkoholu wiąże się z większym obciążeniem psychicznym, a rozwój uzależnienia znacząco pogarsza funkcjonowanie.

To sprawia, że profilaktyka w tej grupie powinna zaczynać się bardzo wcześnie i obejmować nie tylko edukację o alkoholu, ale także pracę nad regulacją emocji, impulsywnością i relacjami społecznymi.

Z perspektywy klinicznej szczególnie ważne jest wczesne rozpoznawanie ryzyka i szybkie reagowanie, tj. zanim okazjonalne picie przekształci się w trwały problem. W przypadku młodych z ChAD granica ta jest bowiem znacznie bardziej dynamiczna i mniej przewidywalna niż u ich rówieśników.

Źródło:

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0022395626000567