Wrażenie, że ktoś czyta w naszych myślach albo spiskuje przeciwko nam, dotyczy znacznie większej grupy osób, niż mogłoby się wydawać. Choć często łączy się je z zażywaniem narkotyków czy alkoholu, najnowsze badania warszawskich psychologów pokazują, że same substancje to tylko część układanki. Równie mocno na nasz kontakt z rzeczywistością wpływają stres, impulsywność oraz trudne doświadczenia z przeszłości.
W przeciwieństwie do pełnoobjawowej psychozy – kojarzonej głównie ze schizofrenią i wiążącej się z głębokim oderwaniem od rzeczywistości – doświadczenia psychotycznopodobne (PLE) nie zawsze osiągają nasilenie kliniczne. Obejmują jednak niepokojące zjawiska, takie jak przeświadczenie, że inni kontrolują nasze myśli, czy nietypowe odbieranie bodźców słuchowych. Szacuje się, że z takimi stanami mierzy się około 5–10 proc. populacji. Co najmniej raz w życiu doświadczyła ich ponad jedna czwarta społeczeństwa.
Dotychczasowe badania eksperymentalne dowiodły, że używki mogą wywoływać podobne objawy. Na przykład podanie tetrahydrokannabinolu (THC) z konopi potrafi wywołać przejściowe stany psychotyczne nawet u osób zdrowych. Z kolei stymulanty takie jak amfetamina służą naukowcom do modelowania tych mechanizmów w badaniach na zwierzętach. Psychologowie z Instytutu Psychologii PAN postanowili jednak sprawdzić, jak te zależności wyglądają w codziennym życiu, z uwzględnieniem szerszego tła psychospołecznego. Wyniki opublikowali w „International Journal of Mental Health and Addiction”.
Ukryte tło psychiczne ma kluczowe znaczenie
Badacze przeanalizowali ankiety zebrane od niemal 1,2 tys. osób. Sprawdzali w nich związek między częstością sięgania po alkohol, marihuanę oraz stymulanty (m.in. kokainę i amfetaminę) a występowaniem doznań psychotycznych i zaburzeń percepcji słuchowej.
Na pierwszy rzut oka wyniki potwierdzały wcześniejsze obserwacje. Osoby używające przynajmniej jednej z tych substancji kilka razy w tygodniu lub codziennie zgłaszały więcej epizodów psychotycznopodobnych niż abstynenci. Obraz zmienił się jednak, gdy naukowcy włączyli do analizy inne zmienne. Mianowicie: stresujące sytuacje życiowe, traumy z dzieciństwa, impulsywność oraz towarzyszące objawy lękowe, depresyjne czy fobie. Okazało się, że samo sięganie po używki nie było najważniejszym czynnikiem.
– Po uwzględnieniu szerszego kontekstu psychologicznego okazało się, że związek używania substancji z doświadczeniami psychotycznopodobnymi jest bardziej złożony. W analizach istotną rolę odgrywały stres, impulsywność i inne objawy psychopatologiczne, choć ich znaczenie różniło się w zależności od częstości używania substancji i rodzaju doświadczeń – wyjaśniła dr Maria Nalberczak-Skóra z Instytutu Psychologii PAN.
Analiza wykazała też, że częste używanie substancji psychoaktywnych wyraźniej łączyło się z doświadczeniami urojeniopodobnymi niż z zaburzeniami odbioru dźwięków.
Co jest przyczyną, a co skutkiem?
Autorzy zaznaczają, że przekrojowy charakter badania nie pozwala jednoznacznie rozstrzygnąć kierunku tej zależności. Nie wiadomo więc, czy to stres i używki wywołują stany psychotycznopodobne, czy może osoby już zmagające się z problemami psychicznymi częściej próbują regulować swoje emocje za pomocą substancji psychoaktywnych.
Dr Nalberczak-Skóra zwraca uwagę, że choć psychoza wywołana narkotykami bywa przemijająca, u części osób zwiększa ryzyko rozwoju przewlekłych chorób, takich jak schizofrenia.
- Podatność i czynniki środowiskowe: Rozwój schizofrenii wynika ze splotu genów, czynników rozwojowych i środowiskowych. Jak podkreśla badaczka, osoba całkowicie zdrowa i pozbawiona takich podatności nie rozwinie trwałej psychozy po jednorazowym zażyciu narkotyku.
- Moment wystąpienia objawów: Przy wysokiej dawce substancji niepokojące symptomy mogą pojawić się już w ciągu dwóch godzin. Przy długotrwałym lub intensywnym używaniu potrafią ujawnić się również wtedy, gdy dana osoba nie znajduje się już pod bezpośrednim wpływem środka.
Jak reagować w kryzysowej sytuacji?
Gdy po zażyciu substancji pojawi się silny lęk lub tzw. bad trip, kluczowe znaczenie ma otoczenie oraz przywrócenie poczucia bezpieczeństwa. Badaczka radzi, by dostosować warunki do bieżących potrzeb: poszukać cichego miejsca, jeśli przytłacza nas tłum, albo poprosić o obecność zaufanej osoby, gdy niepokój nasila się w samotności. Pomóc mogą nawet najprostsze czynności, takie jak napicie się wody.
Jeśli trudne doświadczenia nie ustępują lub są wyjątkowo silne, niezbędna jest konsultacja ze specjalistą. Pomoc medyczna lub psychologiczna pozwala najpierw wyciszyć ostre objawy. W dalszej kolejności – na przykład podczas psychoterapii – zrozumieć przyczyny takiego kryzysu i przepracować to doświadczenie.
Źródło: NaukawPolsce
Zostaw swój komentarz:
Dodaj komentarz