Wieczór z alkoholem, a rano – standardowa sekwencja: ból głowy, drapanie w gardle, katar. Sięgasz po coś z domowej apteczki: „tabletkę na głowę”, syrop na kaszel, pastylkę na gardło. Lub wieczorem, żeby lepiej spać po stresującym dniu. To codzienna, niewinna scenografia. Problem zaczyna się, gdy w organizmie wciąż krąży alkohol, a ty łykasz lek – często nieświadomie mieszając substancje, które w duecie mogą stać się niebezpieczne. Pułapka tkwi w pozornej banalności: leki są dostępne bez recepty, więc „bezpieczne”. Alkohol – społecznie akceptowany. Ich połączenie – już nie.
W Polsce ten scenariusz jest szczególnie łatwy. Według raportu Najwyższej Izby Kontroli część substancji o udokumentowanym potencjale do nadużyć pozamedycznych – jak dekstrometorfan (na kaszel) czy pseudoefedryna (obkurczająca naczynia) – została dopuszczona do obrotu OTC mimo świadomości tego ryzyka. Gdy coś stoi na półce w sklepie, trafia do domów i na imprezy. A stąd już krótka droga do nieświadomego, a czasem i celowego, zmiksowania z alkoholem.
1. Alkohol + paracetamol: ciche zagrożenie dla wątroby
Paracetamol jest bezpieczny, dopóki nie staje się codziennym dodatkiem do alkoholu albo ukrytym składnikiem trzech różnych saszetek „na grypę” przyjętych jednego dnia. Metabolizowany jest w wątrobie, częściowo do toksycznego związku NAPQI, który w normalnych warunkach jest neutralizowany przez glutation. Alkohol potrafi wyczerpać zapasy glutationu i zmienić aktywność enzymów wątrobowych, zwiększając produkcję toksyn. Ryzyko uszkodzenia wątroby rośnie znacząco u osób pijących przewlekle, ale także przy jednorazowym piciu, jeśli w organizmie znajduje się już duża dawka leku. Zdradliwość polega na tym, że paracetamol jest wszechobecny – w tabletkach na ból głowy, w proszkach na grypę, w pastylkach na gardło. Łatwo o nieświadome przedawkowanie.
2. Alkohol + ibuprofen / aspiryna: przepis na krwawienie
Połączenie alkoholu z popularnymi niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi (NLPZ), jak ibuprofen czy aspiryna, to klasyczny duet drażniący błonę śluzową przewodu pokarmowego. Alkohol sam w sobie ją podrażnia, a NLPZ hamują produkcję prostaglandyn, które chronią żołądek. Efekt synergii jest prosty: znacząco podwyższone ryzyko ostrego krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego (UGIB). Badania, w tym te publikowane w „American Journal of Gastroenterology”, potwierdzają wyższe wskaźniki takich powikłań u osób łączących te substancje. To nie jest zwykły „ból żołądka” – to realne ryzyko poważnego, nagłego krwawienia.
3. Alkohol + „uspokajające” leki OTC na sen
Wiele tabletek „na sen” dostępnych bez recepty zawiera starsze leki antyhistaminowe o działaniu silnie sedatywnym, jak doksylamina czy difenhydramina. Raport NIK wskazuje, że doksylamina jest obciążona ryzykiem działań niepożądanych nawet w zalecanych dawkach: sennością, zawrotami głowy, zaburzeniami pamięci i koncentracji, co prowadzi do upadków. Alkohol potęguje ten efekt, prowadząc do głębokiej depresji ośrodkowego układu nerwowego (OUN), grożącej niewydolnością oddechową. Zdarzają się też ciężkie, rzadkie powikłania. W „Journal of Emergency Medicine” opisano przypadki rabdomiolizy (rozpadu mięśni poprzecznie prążkowanych) prowadzącej do ostrej niewydolności nerek po zażyciu doksylaminy z alkoholem. To mieszanka wyjątkowo zdradliwa.
4. Alkohol + leki na kaszel (dekstrometorfan): podwójne odurzenie
Dekstrometorfan, popularny środek przeciwkaszlowy, sam w sobie – szczególnie w dużych dawkach – może działać psychoaktywnie, powodować euforię, zaburzenia percepcji i sedację. Gdy dodamy do tego alkohol, efekty depresyjne na OUN się sumują. Pojawia się głęboka senność, zaburzenia koordynacji, spowolnienie reakcji, a w skrajnych przypadkach – depresja oddechowa. Ryzyko wypadków, upadków i przedawkowania gwałtownie rośnie, bo osoba pod wpływem takiego miksu traci zdolność realnej oceny sytuacji i przyjętej dawki.
5. Alkohol + opioidy/benzodiazepiny: najwyższe ryzyko
Choć to poza głównym tematem OTC, warto zrozumieć mechanizm. Łączenie alkoholu z silnymi depresantami OUN na receptę, jak opioidy (np. kodeina w niektórych lekach przeciwbólowych) czy benzodiazepiny (leki przeciwlękowe, nasenne), jest szczególnie niebezpieczne. Amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) ostrzega, że taka kombinacja może prowadzić do skrajnej sedacji, śpiączki, zatrzymania oddychania i śmierci. Kluczowe jest tu pojęcie sumowania się efektu depresyjnego na ośrodek oddechowy w mózgu.
Dlaczego młodzi są w grupie szczególnego ryzyka?
Młodzież i młodzi dorośli są narażeni podwójnie. Po pierwsze, ich wzorce picia często mają charakter epizodyczny (upijanie się), co oznacza duże dawki alkoholu naraz. Po drugie, mają mniejsze doświadczenie w świadomym czytaniu ulotek i składów leków. Łatwość dostępu do preparatów OTC zawierających substancje o potencjale nadużywania – potwierdzona przez NIK – oraz sprzedaż ich w dużych opakowaniach stwarza systemowe ryzyko. Leki z apteki trafiają do plecaków i na imprezy, stając się elementem niebezpiecznych eksperymentów.
Nie chodzi o to, by demonizować leki, które są nieocenioną pomocą, ani wpadać w panikę. Chodzi o świadomość prostego, naukowego faktu: alkohol jest potężnym wzmacniaczem toksyczności i działań niepożądanych wielu substancji. Zmienia farmakokinetykę leków, obciąża organy odpowiedzialne za ich rozkład (głównie wątrobę), a przede wszystkim sumuje swoje depresyjne działanie na mózg z efektami innych substancji.
Zanim sięgniesz po tabletkę po wieczorze z alkoholem, przeczytaj ulotkę. Sprawdź, czy nie ma tam przeciwwskazań. Zastanów się, czy to na pewno „tylko” paracetamol, czy może złożony preparat, który zawiera też składnik nasenny lub przeciwkaszlowy. Najbezpieczniejszą zasadą jest zachowanie odstępu – im dłuższego, tym lepiej – między spożyciem alkoholu a przyjęciem jakiegokolwiek leku.
Zostaw swój komentarz:
Dodaj komentarz