E-papierosy i konopie: jak młodzi dorośli używają substancji na co dzień

Używanie e-papierosów z nikotyną i konopiami staje się coraz powszechniejsze wśród młodych dorosłych. Problem polega jednak na tym, że rzadko ogranicza się ono do jednej substancji i jednego schematu. Najnowsze badania pokazują, że zachowania te są znacznie bardziej złożone: zmieniają się z dnia na dzień i często obejmują różne kombinacje produktów.

Analiza oparta na codziennych raportach zbieranych przez smartfony pozwoliła przyjrzeć się tym wzorcom z zupełnie nowej perspektywy. Zamiast pytać „czy ktoś używa”, badacze sprawdzili „jak wygląda używanie dzień po dniu”.

Przebieg i założenia badania

Badanie, na którym opiera się to opracowanie, zostało przeprowadzone wśród 113 młodych dorosłych w wieku około 24 lat, którzy regularnie korzystali z e-papierosów z nikotyną i/lub konopiami. Przez 30 kolejnych dni uczestnicy codziennie uzupełniali krótkie dzienniki w aplikacji na smartfonie, raportując swoje zachowania związane z używaniem substancji, poziom głodu nikotyny i konopi oraz aktualny nastrój. Łącznie zebrano ponad 2500 dziennych obserwacji, co pozwoliło badaczom przeanalizować nie tylko ogólne nawyki, ale przede wszystkim zmiany zachowań z dnia na dzień. Dzięki zastosowaniu zaawansowanych metod statystycznych możliwe było wyodrębnienie powtarzających się wzorców używania substancji oraz określenie czynników, które wpływają na ich występowanie.

Scenariusze używania substancji

Wyniki badania pokazują, że młodzi dorośli nie funkcjonują według jednego schematu. Ich zachowania układają się w trzy wyraźne wzorce, które mogą się zmieniać w czasie.

Najczęściej pojawiają się dni, w których używana jest wyłącznie nikotyna w formie e-papierosa. To podstawowy, najbardziej „codzienny” scenariusz. Równie częste są jednak dni, w których dochodzi do jednoczesnego używania nikotyny i konopi w formie waporyzacji. Znacznie rzadziej pojawia się trzeci wzorzec obejmujący tradycyjne, spalane produkty, takie jak papierosy i konopie w klasycznej formie.

Używanie substancji w tej grupie nie ma charakteru stałego nawyku: większość uczestników badania nie trzymała się jednego schematu. To raczej proces, który zmienia się pod wpływem bieżącej sytuacji, emocji i potrzeb. Z perspektywy profilaktyki i leczenia to kluczowa informacja – pokazuje, że nie wystarczy jedno uniwersalne podejście.

Co decyduje o wyborze substancji?

Badanie pozwoliło zrozumieć, co wpływa na to, jaki wzorzec pojawia się danego dnia. Okazało się, że duże znaczenie mają zarówno emocje, jak i tzw. głód substancji.

W dniach, w których uczestnicy częściej sięgali wyłącznie po nikotynę, częściej towarzyszyło im poczucie smutku. Może to sugerować, że nikotyna bywa wykorzystywana jako sposób regulowania nastroju i łagodzenia negatywnych emocji.

Z kolei dni, w których dochodziło do jednoczesnego używania nikotyny i konopi, były silnie powiązane z odczuwaniem głodu konopi. To pokazuje, że w tym przypadku kluczową rolę odgrywa mechanizm uzależnienia i potrzeba sięgnięcia po konkretną substancję.

Współużywanie substancji

Jednym z najważniejszych aspektów badania jest zwrócenie uwagi na zjawisko współużywania różnych substancji. Łączenie nikotyny i konopi nie jest wyjątkiem, ale częstym elementem codziennych zachowań. Taki sposób używania zwiększa ryzyko zdrowotne i utrudnia proces wychodzenia z uzależnienia. Osoby, które korzystają z kilku substancji jednocześnie, często mają większe trudności z ograniczeniem jednej z nich, ponieważ druga może częściowo „zastępować” jej funkcję.

Dodatkowym wyzwaniem jest fakt, że nawet osoby korzystające głównie z e-papierosów nie rezygnują całkowicie z tradycyjnych form palenia. To oznacza, że próby ograniczenia waporyzacji mogą prowadzić do powrotu do bardziej szkodliwych form używania.

Co to oznacza dla profilaktyki i leczenia?

Skoro zachowania zmieniają się z dnia na dzień, to również wsparcie powinno być bardziej elastyczne. Badanie pokazuje, że skuteczna pomoc powinna uwzględniać zmienność zachowań i różnorodność używanych substancji. To szczególnie ważne w kontekście nowych metod terapii, które wykorzystują aplikacje mobilne i reagują na bieżącą sytuację użytkownika.

Takie podejście pozwala dostosować pomoc do konkretnego momentu: na przykład wtedy, gdy rośnie głód substancji lub pogarsza się nastrój. Równie ważne jest uwzględnienie czynników emocjonalnych. To właśnie one mogą w danym dniu przesądzać o sięgnięciu po substancję. Bez pracy nad sposobami radzenia sobie z emocjami trudno mówić o trwałej zmianie.

Źródło:

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0376871626000414